جیمز پاتر پاسخ میدهد:
در ذهن بسياري از افراد، واژه سواد رسانهاي بيش از همه رسانههاي چاپي را تداعی میکند و به معناي توانایی خواندن متن است.
برخي كسان نيز، هنگامي كه در باره رسانههاي ديگر همچون سينما و تلويزيون ميانديشند، اين واژه را به سواد بصري تعميم ميدهند. نويسندگانی هم هستند که سواد رايانهاي را به كار بردهاند.
اين در حالي است كه سواد خواندن،سواد بصري و سواد رايانهاي معادل و مترادف سواد رسانهاي نيستند، بلكه صرفا عناصری از سواد رسانهاياند. سواد رسانهاي تمامي اين تواناييهاي اختصاصي را در برميگيرد و در عين حال چيزي فراتر از مجموعه آنهاست. اگر ندانيم كه چگونه بخوانيم، طبعا چيز زيادي از رسانههاي چاپي درنخواهيم يافت. اگر قادر به درک اصول بصري و روايي نباشيم، نميتوانيم چندان از تلويزيون سر در بياوريم. و اگر نتوانيم از يك رايانه استفاده كنيم، از فهم آنچه در مهمترين رسانه میگذرد غافل خواهیم ماند.
سواد رسانهاي بيش از تواناييهاي تخصصي و موضوعی عموميتر است. میتوان گفت
سواد رسانهاي مجموعهاي از چشماندازهاست. این چشماندازها را، هنگامي كه در معرض رسانهها قرار ميگيريم، فعالانه به کار میبندیم تا به تفسير معناي پيامهاي آنها بپردازيم. ایجاد ساختارهاي دانش، نيازمند ابزار و مواد خام است. مهارتها ابزارهاي ما هستند. مواد خام نیز اطلاعاتي هستند كه از طريق رسانهها و جهان واقع به دست ميآوريم. مقصود از کنش فعالانه نیز آگاهي از پیامها و تعامل آگاهانه با آنهاست.
اما چشماندازها چيستند؟ ميكوشم مقصودم را با يك مثال توضيح دهم. فرض كنيم كه ميخواهيم در باره كره زمين بدانيم. ميتوانيم برجی سيمتری برپا كنيم، به بالاي آن برويم و از آن بهعنوان یک چشمانداز براي مطالعه زمين بهره بگيريم. چنین برجی چشماندازی خوب در برابر ما ميگشايد و درختان نميتوانند مانع ديدمان شوند. اگر برج را در جنگل بنا میکردیم زمین را پوشيده از درختان مییافتیم. اما اگر برج را درحومه شهر میساختیم آن گاه زمینی پوشیده از خانه در برابرمان قرار میگرفت. اگر هم بر فراز یک استادیوم ورزشی قرار می گرفتیم، آن گاه چیز یکسره متفاوتی را نظاره میکردیم. هر یک از این چشم اندازها مجموعه ای کاملا متفاوت از ادراک ها را در باره آن چه بر سطح زمین است در ما ایجاد میکردند.
البته هیچ یک از این چشم اندازها بر دیگری برتری ندارد. در واقع کلید فهم زمین، به پا کردن برجهای بسیار است تا چشم اندازهای گونهگون در برابر دیدگانمان قرار گیرد و شناخت ما را از زمین افزونتر کند.
لازم هم نیست تمام این برج ها سی متری باشند. برخی از آن ها باید کوتاهتر باشند تا بتوان آنچه را در میان تیغههای یک چمنزن رخ میدهد، دید. برخی هم باید چند صد کیلومتر فراتر از زمین قرار بگیرند تا بتوان به کرهای بودن زمین پی برد و شکل گیریهای مدام و دستخوش تغییر آب و هوا را زمین مشاهده کرد.
سواد رسانه ای مفهومی چند بعدی است و بسیار وجوه جالب دارد. از همین رو نیز هست که باید آن را از جنبه های گوناگون بررسی کرد و آنچه را به ما عرضه میدارد دریافت.
منبع:
Potter, W. James, Media literacy, 2005, Sage Publications, third edition, pp. 22 - 23
